Wat als je een strak trainingsschema volgt, let op je voeding en heel veel over hebt voor je sport. Maar je twijfelt weleens; hoe weet ik of ik niet te veel van mezelf vraag door er in mijn hoofd steeds zo mee bezig te zijn?
Tekst: Martijn Veltkamp
Om eerlijk te zijn zie ik er op zich geen probleem in als je veel in je hoofd met je sport bezig bent. Het
is vooral je twijfel die ervoor zorgt dat ook ik ga twijfelen. Er is genoeg onderzoek dat laat zien dat wanneer je van je sport houdt en er veel mee bezig bent, dat juist goed is voor je mentale gezondheid. En sowieso is herhaaldelijk aangetoond dat fietsen op verschillende manieren goed is voor je hoofd; het helpt je om te gaan met negatieve emoties, maakt een vol hoofd leger, maakt je creatiever, energieker, enzovoort. Maar als je twijfelt of je niet te veel in gedachten met het wielrennen bezig bent, dan is dát wel een teken dat er iets aan de hand is.
Mental fatigue
Psychologisch gezien is fietsen dus gezond, maar als je er langdurig op een voor jou verkeerde manier mee omgaat, kan dat omslaan: dan treedt mentale vermoeidheid op. Over zulke mental fatigue weten we steeds meer en het is iets om serieus te nemen. Wanneer je te veel van jezelf hebt gevraagd en er mentale vermoeidheid ontstaat, dan heeft dit direct impact op je prestaties op de fiets. Die gaan achteruit, maar bovendien herstel je minder goed van inspanningen. De motivatie zakt, en soms is het een reden om maar helemaal met de sport te stoppen. Verder zorgt het voor meer stress en negatieve gevoelens in je dagelijks leven. De impact reikt dus verder dan alleen maar met de sport.
Onder sommige omstandigheden is de kans groter dat je mentaal overbelast raakt. De belangrijkste daarvan is simpelweg hoeveel je buiten de koers aan je hoofd hebt. Je brein is te vergelijken met een spier. Als je er te veel van vraagt, raakt het uitgeput en is herstel nodig. Als je al ver vooruit een strak trainings- en leefstijlschema hebt opgesteld, is het daarom echt belangrijk om te blijven monitoren of dat niet af en toe bijgesteld moet worden. Als je in je privé- of werkleven tegenslag hebt, dan zijn dat de momenten waarop je bewust moet bekijken of je schema’s haalbaar blijven.
Ook perfectionisme kan mentale vermoeidheid in de hand werken. Of je hier ‘last’ van hebt kun je voor jezelf nagaan door te reflecteren op waarom je volgens strakke schema’s werkt. Is dat vanuit plezier en de drang om jezelf te verbeteren? Of gebruik je zulke schema’s meer als een wat krampachtige manier omdat je daarmee het gevoel hebt controle te houden en ben je bang dat je anders zult falen? Het spreekt vanzelf dat eerstgenoemde motivatie heel wat gezonder is.
Signalen
Kortom, op zich is er niets mis mee om in je hoofd veel met fietsen bezig te zijn, vooral blijven doen! Maar om je bezorgdheid over mogelijke mentale vermoeidheid weg te nemen, is er nog een aantal signalen waar je op kunt letten.
Allereerst is het goed om regelmatig bij te houden hoeveel moeite de trainingen jou kosten. Met andere woorden, wat was de waargenomen inspanning (perceived exertion – PE) van de tocht? Je kunt hier bijvoorbeeld een rapportcijfer aan geven. Als je objectief gezien niet meer van jezelf vraagt, maar de PE is wel al een tijdje structureel hoger, dan is dat een teken dat je jezelf overvraagt.
Een ander teken aan de wand is wanneer je merkt dat je vooraf steeds meer opziet tegen trainingen en het meer moeite kost je aan een dieet te houden, en je bovendien na afloop van een training minder voldoening ervaart. Wanneer dit langer aanhoudt, merk je wellicht dat je je ook buiten het fietsen om vaker vermoeid voelt en minder energie hebt.
Passie
Wielrennen is een passie, en dat betekent dat het je meer oplevert dan het kost aan energie. Als jij daarentegen merkt dat dit aan het omslaan is, en je de motivatie om grote inspanningen te leveren steeds moeilijker op kunt brengen, dan is dat een belangrijk signaal. Ons brein is wat dat betreft betrekkelijk simpel: onbewust maakt het doorlopend een kostenbatenanalyse in het zogeheten beloningscentrum van ons brein. We zijn geneigd minder moeite te stoppen in alles dat te weinig belonend is. Als dit het geval is, is het goed om weer terug naar de basis te gaan: wat geeft jou plezier in het fietsen? Focus daar dan de komende tijd op.
Ten slotte is verveling een signaal. Als je merkt dat je je tijdens trainingen sneller verveelt, dan is de kans op mentale vermoeidheid groter. De oplossing is hier eenvoudig, het gaat er vooral om dat je je er bewust van wordt dát je je verveelt. Bedenk vervolgens hoe je weer meer variatie in je trainingen aan kunt brengen, zodat het plezier en verlangen om te koersen toenemen. Eigenlijk is je passie voor de koers het beste medicijn tegen mentale vermoeidheid. Veel plezier dus!